Uyku hakk?nda Genel Bilgiler

     T?p kardiyolji, nöroloji gibi sadece belirli organ sistemlerine ait hastal?k veya patolojilerle ilgilenen bilim dallar?ndan olu?mu? olmakla birlikte, son y?llarda h?zla geli?en teknoloji çok daha spesifik alt bilim dallar?n?n do?mas?na sebep olmu?tur. Son 40 y?l içinde, gerek temel bilimler ve gerekse klinik bazl? uyku çal??malar?, birçok bilinmeyeni ortaya ç?kararak Uyku ve Bozukluklar?n?n, ba??ms?z yeni bir disiplin olarak kabul edilmesini gerekli k?lm??t?r. REM uykusunun bulunmas? ve non-REM-REM fazlar?n?n gece uykusu boyunca siklik paterninin ke?finin ard?ndan, standardize uyku skorlama tekni?inin olu?turulmas?, uyku apne mekanizmalar?n?n anla??larak tedavi yakla??mlar?n?n getirilmesi, narkolepsinin geninin bulunmas?, parasomnilerin fark?na var?larak, epilepsilerden ay?rdedilir ve tedavi edilebilir hale gelmesi, sirkadiyen ritm bozukluklar? ve baz? di?er uyku bozukluklar?nda fototerapi, insomnide ise farmakoterapi alan?ndaki geli?meler, uyku ve bozukluklar?n?n ayr? bir disiplin olmas?nda önemli kald?r?m ta?lar?n? olu?turmu?lard?r.

     Genel anlamda Uyku Bozukluklar? Bilimi, uyan?kl?k ve uyku gibi farkl? iki ?uur durumunun birbirini etkileyen hastal?klar?n?n tan? ve tedavisi ile u?ra??r. Uyan?kl?kta ortaya ç?k?p uykuyu etkileyen hastal?klar, sadece uykunun kendisine ait bozukluklar ve uykuda ortaya ç?k?p uyan?kl?k fonksiyonlar?n?n bozulmas?na sebep olan hastal?klar, bu bilim dal?n?n çat?s? alt?nda incelenir. Bu kadar geni? hastal?k yelpazesine sahip olmas? nedeniyle de; nöroloji ba?ta olmak üzere, iç hastal?klar? (kardiyoloji, gastroenteroloji, endokrinoloji,geriatri), gö?üs hastal?klar?, psikiyatri, KBB ve pediyatri gibi di?er bilim dallar? ile birlikte multidisipliner bir yakla??m? gerektirir.

     Uyku ile ilgili iki majör semptom ???nsomnia (Uykusuzluk)?? ve ??Hipersomnia (A??r? uykululuk)?? d?r.

     Insomnia geni? yelpazeye sahip olan bir semptom olup, uykuya dalmada zorluk, uykuyu sürdürmede zorluk, sabah çok erken saatte uyanma, yetersiz uyuma veya hiç uyuyamama ?eklindeki yak?nmalarla veya bu yak?nmalar?n birkaç? birlikte olarak ortaya ç?kabilir. Insomni yak?nmas?n?n ay?r?c? tan?s?nda; psikiyatrik, nörolojik, medikal hastal?klar, a?r? sendromlar?, ilaçlar, alkol ba??ml??? ile birlikte, uykunun kendisinden kaynaklanan primer uyku bozukluklar?ndan birçok hastal?k dü?ünülmelidir. Bu hastalarda, ço?unlukla bu semptoma sekonder olarak ortaya ç?kan gündüz yorgunluk, anksiete, konsantrasyon bozuklu?u ve hatta depresyon bulunabilir.

     Hipersomni ise, gün içinde uykuya e?ilim hali / uyku iste?i veya uzun süreli uyuma, inaktif durumlarda uyuklama, uygunsuz yer ve durumlarda uykuya kar?? koyamama gibi farkl? ?ekillerde ortaya ç?kabilir. Hipersomninin ay?r?c? tan?s?nda da ba?ta primer uyku bozukluklar? olmak üzere bu semptoma neden olabilecek birçok psikiyatrik, medikal, nörolojik hastal?klar, ilaçlar ve alkol ba??ml??? yeral?r.

     Önceleri ???nsomniler?? ve ??Hipersomniler?? olarak uykunun iki majör semptomuna yönelik yap?lan s?n?flama kulan?l?r iken, 1990 y?l?nda Amerikan Uyku Bozukluklar? Birli?i 4 ana grup alt?nda toplanan ve 84 hastal?ktan olu?an yeni ??Uluslararas? Uyku Bozukluklar? S?n?flamas?n? (UUBS)?? geli?tirmi?tir (1). Bu tarihten itibaren dünyan?n heryerinde kullan?lan bu s?n?flama 1997? de tekrar gözden geçirilerek bugünkü ?ekline dönü?türülmü?tür.

     Yeti?kinlerde yüz kadar uyku bozuklu?u yapan hastal?k vard?r. Bunlardan en önemlisi uyku apnesidir. Apne En s?k rastlanan uyku hastal???d?r. Bu hastal???n önemi, öldürebilme yetene?i ve sinsi seyretmesinden kaynaklan?r. Ço?u kez doktorlar bile bu hastal??? saptamakta zorlan?rlar.

     Uyku apnesi, ki?ilerin hayatiyetini, sa?l???n? bazen de ya?amlar?n? yok eder. Uyku apneli hastalar?n ya?am kalitesi bozulur. Her zaman, her yerde, hatta direksiyon ba??nda bile uyuyabilirler. Yüksek ?iddetli horlamalar? çevreyi rahats?z eder. Ses o kadar yüksektir ki bazen kendileri bile bu horlama sesinden uyan?rlar. ??e yorgun giderler, konsantre olmakta güçlük çekerler. Çal??ma zevkleri yok olur. Çok yorgun eve dönüp TV kar??s?nda hemen uyuklamaya ba?larlar. Aileleri ve çevreleriyle ileti?imleri bozulur.

     Uyku apnesinin sa?l??? bozmas? ise daha büyük sorundur. Tedavi edilmemi? uyku apnesi, ki?iyi; hipertansiyon, enfarktüs, kalpte ritm bozukluklar? gibi hastal?klarda yüksek risk grubuna sokar. Trafik kazas? da bir di?er risktir.

     Uyku apnesinin tedavisi mümkündür, temel sorun, tan?d?r. Dünyada uyku apnesi hastalar?n?n % 80-90??nda henüz tan? konulamam?? durumda oldu?una göre bu oran Türkiye?de en az % 95-98?dir. Bu konuda Türkiye?de yap?lm?? epidemiyolojik çal??ma say?s? çok azd?r. Uyku hastal?klar? uzman? Hakan Kaynak??n çal??malar? uyku apnesi hastal???n?n boyutlar?n?n Türkiye?de de dünyadakinden az olmad???n? göstermektedir.

     Amerika?da bile uyku apnesi hastalar?n?n ortalama 10 y?l bu hastal?kla ya?ad?ktan sonra te?hislerinin konulabildi?ini göstermektedir. Hastal???n çok yayg?n, tehlikeli, sinsi ve bilinmeyen bir hastal?k olmas? bize önemli bir görev yüklüyor; toplumun bilinçlendirilmesi, hastalar?n bilgilendirilmesi, t?p camias?n?n uyand?r?lmas?.